Familiebedrijven dragen bij aan de geschiedenis van een land. Dat blijkt ook uit het (Franstalige) boek dat gewijd is aan tien ondernemersfamilies die diep verankerd zijn in het economische weefsel en de ontwikkeling van Luxemburg. Histoires de Familles neemt de lezer mee op een ontdekkingstocht door het leven van verschillende generaties van ondernemers van wie werk en privéleven nauw verstrengeld zijn. “Bij die ondernemersfamilies zijn familie en bedrijf erg nauw met elkaar verbonden. Het familiemodel wordt toegepast op het bedrijf”, zegt Philippe Depoorter, lid van het directiecomité van Banque de Luxembourg. Na een eerste project over dit onderwerp hebben de bank en Abdu Gnaba, doctor in de antropologie en vergelijkende sociologie, opnieuw de handen in elkaar geslagen. Deze keer lag de focus op getuigenissen van hedendaagse bedrijfsleiders die bereid waren hun verhaal en hun ervaringen te vertellen, en daarnaast de waarden van hun familie en de belangrijkste momenten in de geschiedenis van hun bedrijf met het publiek te delen. Naast het materiële vermogen, gaat het hier vooral om een ingesteldheid. “We wilden die ongrijpbare ondernemerszin concreet illustreren”, zegt Abdu Gnaba. “Ondernemerszin staat voor waarden, een visie, een werkwijze en een initiële drijfveer.”

Luxemburgs pragmatisme

De meeste familiebedrijven in het boek werden aan het begin van de twintigste eeuw opgericht, en sommige zelfs al in de negentiende eeuw. Zij zijn actief in uiteenlopende sectoren, gaande van financiële dienstverlening en voeding tot algemene diensten en vervoer. “Ik leg de link tussen die ondernemersfamilies en onze begeleiding van bedrijfsoverdrachten, een dienst waar we tien jaar geleden mee begonnen zijn en die een brug vormt tussen het verleden, het heden en de toekomst van een bedrijf”, zegt Philippe Depoorter. “Een ander begrip dat nauw verbonden is met de overdracht van een bedrijf is vermogen, en dan spreken we meer bepaald over immaterieel vermogen.” Ondanks de grote verschillen tussen de bedrijven leggen zij allemaal het typisch Luxemburgse pragmatisme aan de dag op het gebied van creatie, ontwikkeling en overdracht. “Wanneer ik de verhalen lees, stel ik vast dat het Luxemburgse model niet betekent dat ondernemers zich zonder meer laten leiden door de gebeurtenissen en dat zij evenmin op de toekomst vooruitlopen. Zij passen zich integendeel aan, creëren toegevoegde waarde en zitten niet stil”, onderstreept Philippe Depoorter. Soms werden zij trouwens gedwongen zich aan te passen door tragische gebeurtenissen, zoals de wereldoorlogen of de marktontwikkelingen.

Odysseus achterna

“In het streng gereglementeerde Europa geven deze ondernemers blijk van grote moed, aangezien zij vanuit antropologisch oogpunt de confrontatie durven aangaan met de fundamentele angst van onze beschaving, namelijk de angst voor het onverwachte”, zegt Abdu Gnaba. “Zij gaan ervoor, ook al hebben ze op voorhand niet alles onder controle. Zij aanvaarden dat ze zich kunnen vergissen. Zij zoeken hun weg en laten zich leiden door hun gezond verstand en hun intuïtie. Dat is mogelijk door het onwankelbare vertrouwen dat zij hebben.” De antropoloog vergelijkt ze met een avonturier zoals Odysseus: “Die is er niet op uit om te winnen, maar wil gewoon zijn doel bereiken. Dat betekent dat hij vertrekt vanuit zichzelf om te ontdekken wie hij is.” Het boek illustreert niet alleen de duurzame groei van de bedrijven, die zich meermaals hebben moeten aanpassen aan de technologische vooruitgang, maar onthult ook een dynamiek die om culturele redenen niet altijd duidelijk zichtbaar is. “We moeten af van de idee dat Luxemburg een land is waarvan de geschiedenis weinig voorstelt”, zegt Philippe Depoorter. “Hoewel we een klein land zijn, kwamen sommige verwezenlijkingen er dankzij het land zelf, maar andere zijn onlosmakelijk verbonden met de Luxemburgers.” “De meeste mensen denken wellicht dat Luxemburg een sterk op de landbouw gerichte en vrij conservatieve cultuur heeft, maar het land heeft een onuitgesproken dynamiek die eerder verborgen blijft”, meent Abdu Gnaba. Hoewel de initiatiefnemers van het project van mening zijn dat de stichters een belangrijke rol blijven spelen en gerespecteerd moeten worden, roepen zij jongeren op om niet nostalgisch te zijn. “Jongeren moeten een stand van zaken opmaken, zich de geschiedenis eigen maken en de basis leggen voor creatie en vernieuwing”, onderstreept Philippe Depoorter. Het is een uitnodiging om de volgende hoofdstukken van de geschiedenis te schrijven, zonder daarbij echter het werk van de oudere generatie te negeren.

Bron: Paperjam juni 2018, door Thierry Raizer.